Pıhtı kimlerde oluşur, pıhtıdan korunma yolları...

Toplardamarlarda kanın pıhtılaşması olasılığı, aşağıda sayılan birçok hastalıkta yükselir.
Varis, gebelik, aşırı kilo, uzun yolculuk (özellikle uçak), toplardamarlara dıştan bası, daha önceden toplardamarlarda pıhtı oluşması, felç, hareketsizlik, uzun süreli toplardamar yetmezliği, kalp hastalığı, myeloproliferatif hastalıklar, yaşlılık, vücudun susuz kalması, travma (yaralanmalar, bacak kırıkları, kazalar vs.), uzun süren büyük ameliyatlar, doğum-loğusa, kanser, radyoterapi, kemoterapi, toplardamar içine bilinçsiz verilen ilaç, kan ve serumlar & uyuşturucu kullanımı, kan içeriğinin pıhtılaşmaya yatkın olmasına neden olan ailesel veya daha sonra oluşan Faktör V Leiden, protein S, protein C yetersizliği, AT III yetersizliği, protrombin, lupus antikoru, antikardiolipin antikoru, anti B2 glikoprotein, fibrinoliz azalması, homosistinemi, nefrotik sendrom, inflamatuar bağırsak hastalığı.

Bunların yanında belli riskleri taşıyan kişilerde derin toplardamarda pıhtı oluşma ihtimali yüksektir. Bu kişilerin belirlenmesinde ise aşağıda bulunan tabloya göre puan verilir ve risk grubu düşük, orta ve yüksek olarak ayrılır.

  • 41-60 yaş
  • 61-70 yaş (2 puan)
  • 70 yaş (3 puan)
  • Hastanın 72 saatten fazla yatağa bağlı kalması
  • DVT/PE hikayesi (3 puan)
  • Varisli damarların varlığı
  • Aşırı kilo (Normalden % 20 fazla)
  • Büyük ameliyatlar (2 saatten uzun ameliyat planlanması, 1 saatten uzun süren ve kan nakline ihtiyaç olanlar)
  • Ameliyat öncesi uzun süre hareketsizlik (>72 saat)
  • Kalp enfarktüsü
  • Kalp yetmezliği
  • Felç
  • Akciğer hastalıkları
  • Travma (kazalar sonucu yaralanmalar)
  • Bacak ve kalçayı ilgilendiren ortopedik cerrahi işlemler
  • Hastane yatışından önce 4 saatten uzun yolculuk
  • Pelvik veya uzun kemik kırığı hikayesi, bacakta şişlik ve yarası olanlar
  • Kanser
  • Hamile veya loğusa (<1 ay)
  • İnflamatuar bağırsak hastalığı
  • Enfeksiyon (ateşli hastalıklar)
  • Hormon tedavisi
  • Trombofili (ailesel olarak kan pıhtılaşmasına yatkınlık )

Yukarıda belirtilen her durum, aksi belirtilmedikten sonra 1 puan alır ve derin toplardamar pıhtılaşmasının oluşumu açısından hastayı düşük risk grubuna sokar. Hamilelik, loğusalık ve 4 saatten uzun süren uçak yolculuğu gibi günlük hayatta sık rastlanılan durumlar nedeniyle, sağlıklı insanlar da düşük risk grubuna girmektedir. Bu durumlarda korunma yöntemi; varis çorapları, egzersiz ve ameliyat sonrası erken harekettir.

Puanlar 2 ile 4 arasında ise orta, 4 veya daha yüksek ise yüksek risk grubuna giren hastalara, doktorları tarafından belirlenerek kan sulandırıcı ilaçlar, basınçlı çoraplar, intermitant kompresyon cihazı, damar içine konulan filtreler vs. uygulanması gerekmektedir.

 

Uzun uçak yolculuğu, masa başında oturma gibi hareketsizlik
 derin toplardamarlarda pıhtı oluşumunun en yaygın nedenidir.
Bu durumlarda yapılması gereken "Egzersizler" ve "Damar sağlığınız" hakkında bilgi almak için tıklayınız.